ТУУРГА Т5
Урьдчилан таамаглах боломжтой анги (аутизмд ээлтэй)
The predictable classroom (autism-friendly)
40 МИНУТЫН ХУВИЛБАР
Нэг хичээлд: самбарт хичээлийн дараалал цагтай нь; өөрчлөлт гарвал урьдчилан хэлэх; бүлгийн ажилд үүрэг, дүрмийг бичгээр; чимээ багатай суудал; нэг жишээнд суралцагчийн сонирхлыг ашиглах.
Гол санаа – зорилго
Аутизмтай суралцагчдад тодорхой, урьдчилан мэдэгдэх орчин хамгийн их тусалдаг: харагдах хуваарь, ил тодорхой дүрэм, шилжилтийн өмнөх сануулга, мэдрэхүйн сонголт, онцгой сонирхлыг суралцахуйн гүүр болгох. Энэ бүхэн бусад бүх суралцагчид ч тус болно.
Гарал үүсэл
АНУ-ын NCAEP (2020) — аутизмтай хүүхэд, өсвөр насныханд зориулсан нотолгоонд суурилсан практикийн (1990–2017) системчилсэн тойм; Gunn & Delafield-Butt (2016) онцгой сонирхлын тойм; нейро-олон янз байдлыг хүндэтгэсэн хандлага.
Философи ба онолын үндэслэл
Урьдчилан таамаглах боломж түгшүүр, ачааллыг бууруулна. Далд нийгмийн дүрмийг ил болгох нь суралцагч бүрт тэгш боломж олгоно. Сонирхол нь анхаарал, урам зоригийн хөдөлгүүр.
Нотолгоо юу хэлдэг вэ
Дунд зэрэг: NCAEP-д харагдах дэмжлэг, урьдчилан сэргийлэх (antecedent-based) арга, нийгмийн өгүүлэмж, өөрийгөө удирдах, видео загварчлал нотолгоонд суурилсан практикт орсон — гэхдээ ихэнх нь бага насны, нэг хүний загвартай судалгаа. Онцгой сонирхлыг ашиглах: 20 судалгаа, 91 хүүхэд, бүгдэд эерэг (жижиг судалгаа). Жинтэй хантааз — нотолгоогүй.
Зайлшгүй хэрэгцээ
Самбар эсвэл хуваарийн карт; ангийн дүрмийн бичмэл хувилбар; чимээ багатай буланд суудал; суралцагч, эцэг эхээс сонирхол, мэдрэхүйн хэрэгцээг асуух.
Үр дүн – үнэлгээ
Шилжилтийн үеийн хүндрэлийн тоо; бүлгийн ажилд оролцсон хувь; суралцагчийн өөрийн сэтгэгдэл.
Хэрхэн хэрэгжүүлэх
1. Хичээлийн эхэнд хуваарийг цагтай нь бич. 2. Өөрчлөлтийг урьдчилан мэдэгд. 3. Бүлгийн ажилд үүрэг, ээлжийн дүрмийг бичгээр өг. 4. Шуугиантай үйл ажиллагааны өмнө сануул; чихэвч, завсарлагааны сонголт. 5. Суралцагчийн сонирхлыг жишээнд ашигла.
Жишээ: 10-р ангийн Энх-Амгалан галт тэргэнд сонирхолтой. Математикийн хурд-зайн бодлогыг Улаанбаатар–Замын-Үүдийн галт тэргээр өгөхөд анхаарлаа төвлөрүүлж чадав.
Алдаа гарах цэгүүд
Суралцагчийг «хэвийн» болгох гэж оролдох. Гэнэтийн өөрчлөлт. Далд, бичигдээгүй дүрэм. Нотолгоогүй мэдрэхүйн хэрэгсэлд найдах.
Монгол ангид
Монголд аутизмтай олон хүүхэд ерөнхий сургуульд хамрагдаж чаддаггүй хэвээр. 2023 оны хууль ерөнхий сургуульд хамруулахыг шаарддаг — энэ карт бол хамгийн хямд эхлэл.
Хүн бүрт
Аутизмд гол зорилтот. ADHD, түгшүүртэй болон шилжиж ирсэн, хоёр дахь хэлээр суралцаж буй бүх суралцагчид тус болно.
Эцэг эхэд
Хүүхэд тодорхой, тайван орчинд суралцана. Эцэг эх: хүүхдийнхээ сонирхол, мэдрэхүйн хэрэгцээг багштай хуваалц.
Эх сурвалж
Steinbrenner et al. (2020) Evidence-based practices for children, youth and young adults with autism, NCAEP (ERIC ED609029). Gunn, K. & Delafield-Butt, J. (2016) Review of Educational Research. ASAT, Weighted vests. Pellicano & den Houting (2022) Neurodiversity in autism science.