ШАЛ № 19
Диалог ба Сократын асуулт
Dialogic & Socratic questioning
40 МИНУТЫН ХУВИЛБАР
Нэг хичээлд: ярианы 3 дүрэм, нэг нээлттэй асуулт, 3 секунд хүлээ, 'яагаад / хэн нэмэх / хэн зөрөх' гэсэн дараагийн асуулт, багш цагийн 1/3-ээс бага ярина.
Гол санаа – зорилго
Бүтэцтэй яриа — нээлттэй асуулт, дараагийн асуулт, суралцагчид бие биен дээрээ нэмэх — сэтгэлгээний гол хэрэгсэл болго. Багш цөөн, илүү сайн асуулт асууж, хүлээнэ. Арван таван аргын аль ч дотор, шинжлэн судлах (5)-ын доор ажиллана.
Гарал үүсэл
Сократын арга (МЭӨ 5-р зуун); Бахтин диалогийн тухай; Alexander-ын 'Dialogic Teaching' (2004, Их Британи); Mercer-ийн 'exploratory talk'; Хүүхдэд зориулсан философи хөдөлгөөн (Lipman, 1970-аад). Монголын хэлэлцүүлэг, цэцэн үгийн тэмцээний уламжлал бол унаган үндэс.
Философи ба онолын үндэслэл
Выготский: сэтгэлгээ бол дотоод болгосон диалог, тиймээс ангийн ярианы чанар сэтгэлгээний чанар болно. Alexander-ын таван зарчим: хамтын, харилцан, дэмжлэгтэй, хуримтлагдсан, зорилготой.
Нотолгоо юу хэлдэг вэ
Alexander-ын диалогийн заах туршилт (EEF 2017, 76 сургууль) 5-р ангид (9–10 нас) англи хэл, байгалийн ухаанд хоёр сар, математикт нэг сарын нэмэлт ахиц олсон, бага орлоготой суралцагчид хамгийн их ашиг хүртсэн. Hattie: ангийн хэлэлцүүлэг d≈0.82. Нотолгоо нь сургагдсан багштай бүтэцтэй диалогийнх, чөлөөт яриа биш.
Зайлшгүй хэрэгцээ
Ангитай тохирсон ярианы дүрэм; асуултын төрлийн сан; дор хаяж гурван секундын хүлээх цаг; чимээгүй байдал болон яриа хаашаа явахыг мэдэхгүй байхыг тэсвэрлэх багш.
Үр дүн – үнэлгээ
Нэг хэлэлцүүлгийг бичлэг хий; багшийн яриа vs суралцагчийн ярианы харьцаа, 'учир нь' гэсэн өгүүлбэрийн тоог тоол. Хэн ярьж байгааг хяна.
Хэрхэн хэрэгжүүлэх
1. Ярианы дүрэм тогтоо (хүн бүр оролцоно, шалтгаан хэлнэ, хүн биш санаатай санал зөрнө). 2. Нэг нээлттэй асуулт асуу. 3. Хүлээ. 4. Дараагийн асуулт: 'Яагаад?', 'Юунаас тэгж бодов?', 'Хэн үүн дээр нэмэх вэ?', 'Хэн санал зөрж байна?' 5. Хариулт биш, сэтгэлгээг нэгтгэ.
Жишээ: 8-р ангийн уран зохиол — 'Баатар юу хийсэн бэ?' биш, 'Тэр явсан нь зөв байсан уу?' гээд арван таван минут нэмж, сөргөлдөнө, багш цагийн гуравны нэгээс бага ярина.
Алдаа гарах цэгүүд
Диалог гэж хувцасласан IRE загвар (багш асууна, суралцагч хариулна, багш үнэлнэ). Хүлээх цаггүй. Гурван итгэлтэй суралцагч ангийг үүрэхийг зөвшөөрөх.
Монгол ангид
Монгол ангид багш ярьж, сурагч сонсох нь түгээмэл. Хүлээх хугацаа (3–5 секунд) ба «бод – хосоороо – хуваалц» нь 41 хүүхэдтэй ангид ч олон хүнд ярих боломж өгнө. Монголын мэтгэлцээний уламжлалыг (Дебат клуб) ангийн яриатай холбож болно.
Хүн бүрт
Түгшүүр: эхлээд хосоор ярьсны дараа ангид. ADHD: ярилцлагыг богино, зорилготой байлга. Аутизм: асуултыг урьдчилан өг, «зөв хариу байхгүй» гэдгийг тодорхой хэл.
Мөн мэдэж байх
Амаар илэрхийлэх чадвар (oracy): EEF-ийн дагуу +6 сар, гэхдээ ахлах ангийн нотолгоо цөөн. Мэтгэлцээн урам зориг нэмдэг ч сурлагын нотолгоо сул — тусдаа арга биш, ярилцлагын дэд хэлбэр.
Эцэг эхэд
Хүүхэд бодлоо шалтгаантай хэлж, бусдын санаан дээр нэмж сурна. Гэртээ: 'яагаад тэгж бодов?' гэж асуугаад хүлээ.
Эх сурвалж
Alexander, R. (2020) A Dialogic Teaching Companion. Jay et al. (2017) Dialogic Teaching: Evaluation report, EEF. Mercer, N. & Littleton, K. (2007) Dialogue and the Development of Children's Thinking. Lipman, M. (1980) Philosophy in the Classroom.