ТУУРГА Т2
Шаталсан зан үйлийн дэмжлэг (PBIS, өдрийн тайлан карт)
Tiered behaviour support (PBIS, Daily Report Card)
40 МИНУТЫН ХУВИЛБАР
Нэг хичээлд: суралцагчтай тохирсон 2 зорилго (жишээ нь «даалгавраа эхлүүлэх», «ээлжээ хүлээх») карт дээр; хичээлийн төгсгөлд багш 0–2 оноо өгч, гарын үсэг зурна. Картыг гэрт нь илгээнэ.
Гол санаа – зорилго
Сургууль бүхэлдээ 3–5 эерэг хүлээлтийг тодорхой зааж, биелүүлснийг анзаарна (1-р шат). Үүгээр хангалттай дэмжлэг авч чадахгүй цөөн суралцагч өдөр бүр нэг ментортой уулзаж, өдрийн тайлан карттай ажиллана (2-р шат). Шийтгэлээс илүү тодорхой хүлээлт, хурдан эерэг хариу.
Гарал үүсэл
АНУ-ын School-wide Positive Behavioral Interventions and Supports (PBIS, 1990-ээд); Check-In/Check-Out (CICO); Пелхамын өдрийн тайлан карт (Daily Report Card).
Философи ба онолын үндэслэл
Зан үйлийн сэтгэл судлал: тодорхой хүлээлт + хурдан, давтамжтай эерэг хариу = шинэ дадал. Олон шатлалт дэмжлэг: бүгдэд сайн зохион байгуулалттай анги, заримд нь нэмэлт дэмжлэг, цөөн хэдэд хувийн дэмжлэг.
Нотолгоо юу хэлдэг вэ
Дунд зэрэг: PBIS 29 судалгааны мета-анализ (Lee & Gage 2020) — сахилгын асуудал буурч, сурлага сайжирсан, бага-дунд хэмжээний нөлөө. Өдрийн тайлан карт: багшийн үнэлгээнд g=0.36, шууд ажиглалтад g=1.05 (ихэвчлэн бага насны). Ахлах ангийн CICO-гийн жижиг RCT (Flannery et al. 2024, 9-р ангийн 14 сурагч): шалтгаангүй хоцролт, тасалт буурч, зан үйлийн үнэлгээ сайжирсан — ирээдүйтэй ч түүвэр бага.
Зайлшгүй хэрэгцээ
Сургуулийн нийтийн дэмжлэг; нэг зохицуулагч; карт; эцэг эхтэй холбоо; өгөгдөл (сахилгын бүртгэл, ирц).
Үр дүн – үнэлгээ
Картын оноо; сахилгын бүртгэл; ирц, хоцролт; суралцагчийн сэтгэл ханамж.
Хэрхэн хэрэгжүүлэх
1. Сургууль 3–5 хүлээлт тохиролцох («Хүндэтгэлтэй – Хариуцлагатай – Аюулгүй»). 2. Хүлээлт бүрийг заах, анзаарах. 3. Өгөгдлөөр 2-р шатны суралцагчдыг тодорхойлох. 4. Өглөө ментортой 2 минут уулзаж, 2–3 зорилго тавих. 5. Хичээл бүрд оноо. 6. Өдрийн төгсгөлд дүгнэж, гэрт илгээх.
Жишээ: 11-р ангийн 41 сурагчтай ангид хоёр сурагч өдөрт 2 зорилготой карт авч, долоо хоногт 80% оноо авбал өөрсдийн сонгосон шагналыг авна.
Алдаа гарах цэгүүд
Ангийн өмнө оноо зарлах. Зорилгыг суралцагчтай тохиролцолгүй тавих. Зөвхөн шийтгэлийн систем. Сургуулийн дэмжлэггүй нэг багшийн оролдлого.
Монгол ангид
Гурван ээлжээр хичээллэдэг сургуулийн 41 хүртэл сурагчтай ангид багш ганцаараа хүн бүрт анхаарал хандуулж чадахгүй — сургуулийн нийтийн хүлээлт, нийгмийн ажилтны зөвлөгч (ментор)-ийн үүрэг ачааллыг хуваалцана.
Хүн бүрт
ADHD-д хамгийн их нотолгоотой. Зан үйлийн бусад хүндрэлтэй суралцагчдад ч тохирно. Аутизм: зорилгыг бичгээр, тодорхой. Түгшүүр: оноог хувийн байлга.
Эцэг эхэд
Хүүхэд өдөр бүр 2–3 тодорхой зорилготой болж, ахицаа харна. Эцэг эх: картыг шийтгэлийн биш, магтаалын хэрэгсэл болго.
Аюулгүй байдал
Оноо, картыг бусдад харуулахгүй — хувийн мэдээлэл.
Эх сурвалж
Lee, A. & Gage, N. (2020) Psychology in the Schools. Iznardo et al. (2020) Journal of Attention Disorders. Flannery et al. (2024) Behavioral Disorders 49(3). DuPaul, Eckert & Vilardo (2012).